چشمه ( به عربى : عين ) : چشمه على ؛ كاريز : كاريزك ؛ حوض : حوض سلطان ؛ جو : ميان جو ؛ چاه ، چا : سه‌چا ؛ چال : چال ميدان ؛ برف : برفك ؛ يخ : يخرود ؛ دريا ( كه به معنى رود بزرگ هم هست ، به تركى دنگيز ) : درياى خزر ، آمودريا . آبهائى را كه جريان سريع دارند با اضافه كردن « تير » ، « مجنون » و كلمهء تركى دلى مشخص مىكنند . صفت مخصوص براى آبهاى راكد « ايستاده » يا « مرده » است مانند مرداب انزلى . برحسب تأسيسات و ساختمانهاى مربوط به آب : پل : دزفول « 4 » ، پل دلك ؛ بند ( مشتق از بستن ) : بند امير ، بند قيصر ، بندگير ؛ بندر : بندرعباس ، بندر بوشهر ؛ لنگر ( از لنگيدن ) : لنگرود ؛ برحسب كوهها و ارتفاعات : كوه ( به تركى : داغ ) : فيروزكوه ، فولادكوه ، اگر يداغ ( آرارات ) ؛ گردنه : گردنه بالا ؛ كتل : كتل دختر ، كتل پيرزن ؛ تپه : گمش تپه ، دوشان‌تپه . برحسب بريدگيهاى كوه : تنگه ، تنگ : تنگ چهاررود ، تنگ دالان ؛ دره : هزاردره ، ديودره ، خرمدره . در نام « دربند » كلمهء دره تلخيص شده است . برحسب بناها ، ساختمانها و آباديها : شهر : شهرنو ، شهر سبز ؛ ده ، كندوكوى ( به تركى : روستا ، ده ) : ده‌گردو ، ده‌بيد ، آقكند ، سمركند ( سمرقند ) ، خواكند ( خوقند ) ، گوركوى ( ده‌گبرها ) ؛ برج : البرج كه البرز هم به آن مىگويند ؛ قلعه : سفيد قلعه ، سوخوم قلعه ؛ دز ( فارسى باستان و به معنى قلعه است ) : دزفول ( - دزپل ) ، رواندز ، دزده ، سال‌دوز « 5 » ؛ حصار : سرخ حصار ؛ سنگر : سنگرآباد ؛ كلات ( قلعهء درجه اول ) : بسيارى از قلاع به اين نام ؛ قصر : قصر قجر ، قصر شيرين ؛ طاق : طاق بستان ؛ منار : كله منار ؛ گمبد يا گمبذ : كبود گمبذ ؛ تالار : تالار پشت ؛ * * ايوان : ايوان كرك « 6 » ، ايوان طاق ؛ بازار : پيربازار ؛ كاروانسراى و رباط : رباطكريم ؛ تركيب با رباط در اسامى امكنه در تورات آمده است . و حالا در سراسر ممالك اسلامى عموميت دارد ؛ امامزاده : امامزاده اسمعيل ؛ كوشك ، كوشكك : بسيارى از مواضع

--> ( 4 ) . برابر است با دژپل . - م . ( 5 ) . اگر منظور سلدوز باشد ظاهرا ارتباطى با دز ندارد . - م . ( 6 ) . شايد مراد ايوان كرخ باشد . - م .